Fokarium - Hel. Foki szare, fokarium w Helu.

Stacja Morska UG powołana została w 1992 roku po przekształceniu się z Morskiego Laboratorium Terenowego (1977) i wybudowaniu nowego budynku laboratoryjno - socjalnego, w którym znalazła swoją siedzibę. Jest stacją terenową w strukturze organizacyjnej Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego na Wydziale Biologii, Geografii i Oceanologii. Ponieważ Stacja Morska UG jest jedyną tego typu placówką w Polsce, jest ona otwarta na potrzeby badawcze całego środowiska naukowego kraju i stanowi oparcie terenowe dla wszystkich grup badawczych pracujących w tym rejonie (zespołów akademickich różnych uczelni, instytutów branżowych oraz Polskiej Akademii Nauk). Jej eksperymentalna i socjalna baza są utrzymywane w stałej gotowości dla osób i grup badawczych, którym tego rodzaju placówki są niezbędne dla wykonania podjętych projektów badawczych w tym rejonie.

Zgodnie z naturą badań przyrodniczych, stacja jest dostępna 24 godziny na dobę, każdego dnia roku. Położenie placówki w centralnym punkcie Zatoki Gdańskiej stwarza możliwości wykonywania badań w obrębie morza otwartego oraz jego strefy przybrzeżnej. Pozwala na śledzenie regionalnych procesów fizyko-chemicznych, biologicznych i geologicznych w strefie kontaktu wody z dnem, lądem i atmosferą oraz zjawisk zachodzących w toni morskiej. Tworząc Stację Morską kierowano się głównie potrzebami badawczymi, jakie powstały w wyniku antropogenicznego procesu degradacji naturalnego środowiska rejonu Zatok: Gdańskiej i Puckiej oraz przybrzeżnej strefy morza. Wiele z koncepcji naukowych, dotyczących podstaw funkcjonowania i ochrony środowiska biologicznego morza, do tej pory nie mogło być zrealizowanych z uwagi na brak tego typu warsztatu badawczego i jego specjalistycznych narzędzi. Stacja Morska w Helu jest szczególnie predestynowana do podejmowania badań, dotyczących funkcjonowania i ochrony życia Bałtyku w ramach wielostronnych zobowiązań badawczych (w tym międzynarodowych). Uzupełnia możliwości badawcze instytutów, tradycyjnie ulokowanych w dużych aglomeracjach i pozbawionych przez to możliwości prowadzenia ciągłych obserwacji terenowych (np. specjalistycznego monitoringu) Wyposażona jest w system akwaryjny, oparty o obieg wody morskiej, niezbędny dla podjęcia długich serii doświadczeń w warunkach możliwie blisko odpowiadających naturalnym. Stwarza to możliwości badania reakcji fauny i flory na zmienne warunki hydrologiczne, m.in. badania wpływu zanieczyszczeń na ich kondycję zdrowotną, wzrost i zdolności reprodukcyjne. Istnienie takiego systemu, który jest obecnie jedynym na południowym i wschodnim Bałtyku, pozwala na długookresowe przetrzymywanie żywego materiału badawczego dla różnych celów badawczych.

Stacja stanowi krajowe centrum badań ssaków morskich, występujących w polskiej części Bałtyku. Zebrane dane na temat ich występowania pozwalają obecnie na rozpoczęcie przygotowań do eksperymentu hodowli i reintrodukcji foki szarej do Zatoki Gdańskiej. Badaniami ssaków bałtyckich placówka wypełnia polskie zobowiązania wobec postanowień Konwencji Helsińskiej oraz Konwencji Bońskiej - w ramach Porozumienia o Ochronie Małych Waleni Morza Północnego i Bałtyku (ASCOBANS).Warto dodać, że placówka specjalizuje się także w kontroli stanu zasobów ryb antarktycznych. Na bazie polskich i międzynarodowych wypraw antarktycznych (pracownicy placówki brali udział w 6-ciu z nich) założono muzealną kolekcję ryb antarktycznych. Zawiera ona szereg unikalnych gatunków i jest największą w kraju i jedną z największych na świecie.

Historia fok z Zatoki Puckiej

Obserwacje paleontologiczne wskazują, że nim foka szara stała się najpowszechniejszą z naszych fok, w rejonie Zatoki Puckiej występowała foka grenlandzka (Phoca groenlandica), która, po ostatnim zlodowaceniu wraz z ocieplaniem się klimatu w tej części Europy wycofała się z Bałtyku. W wyniku wykopalisk archeologicznych prowadzonych w jednej z puckich wsi (Rzucewo) odkryto duże ilości nagromadzonych szczątków kostnych tych zwierząt. Profesor Lubicz-Niezabitowski wykazał, ze foki tego polarnego dziś gatunku były głównym przedmiotem polowań neolitycznych osadników znad naszej rzeki. W czasach nam bliższych fokę grenlandzką zastąpiła foka szara. Profesor   A. Roplewski podaje za niemieckim badaczem Benecke, iż według pierwszego wykonanego w 1881 roku oszacowania w rejonie Pomorza Gdańskiego i Prus Wschodnich żyło około 1000 osobników tego gatunku.

Wówczas  tak licznie występujące zwierzęta traktowano jak szkodniki, niszczące sieci i konkurujące o ryby z lokalnym rybołówstwem. W rejonie zatoki Gdańskiej na foki polowano powszechnie. W latach 1912-1919 w akwenie tym zabito 520 sztuk. Ich zabicie, podobnie jak zabicie morświna - jedynego Bałtyckiego gatunku waleni - było premiowane pieniężnie. Morski Urząd Rybacki płacił za fokę premię w wysokości 5 zł. Jako dowód, zgłaszający musiał dostarczyć szczękę zwierzęcia. Były to ostatnie polowania na foki w tym regionie. Po II wojnie światowej zwierzęta te zniknęły z naszych wód.

Sprawdź aktualne informacje na temat godzin otwarcia obiektu i karmienia fok.

Zobacz dane kontaktowe i lokalizację obiektu na mapie: Fokarium Hel.

Źródło: Stacja Morska UG w Helu (www.fokarium.pl)